Bobath Terapistleri

Zihinsel Engelli Çocuklarda Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Süreci - Prof. Dr. Fzt. Mintaze Kerem Günel

Zihinsel engelli çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaşamı güçleştirir. Bu nedenle problemlerin çok iyi tanımlanması gereklidir.

Bu tür engele sahip çocuklar 3 grupta ele alınmaktadır;
A-İleri Derecede Zihinsel Engelliler
B-Öğretilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler
C-Eğitilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler

Bilimsel ve bilinçli yaklaşım zihinsel engelli çocuğun daha bağımsız bir yaşama kavuşmasını sağlayabilir. Çocuğun klinik tablosu, zihinsel engelin nedenine ve diğer komplikasyonların olup olmadığına bağlı olarak farklılık gösterir. Bu nedenle her çocuğun tedavi ve rehabilitasyon programı farklılıklar içerir. Görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onların topluma kazandırılması çok yönlü bir rehabilitasyon programıyla sağlanabilir. Ailenin eğitiminden, çocuğun eğitimine ve fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun göz önünde bulundurulmalıdır.

Zihinsel engelli çocuklarda görülme olasılığı oldukça yüksek olan fiziksel engelinde olması durumunda rehabilitasyon yaklaşımlarını; genel olarak, tıbbi rehabilitasyon, özel eğitim uygulamaları, psikosoyal rehabilitasyon, davranış terapisi, fizyoterapi uygulamaları, iş ve uğraşı terapisi, işitme-konuşma terapisi, mesleki rehabilitasyon başlıkları altında toplayabiliriz. Bu yaklaşımların hepsi bir bütündür, hasta ve ailesi ise bu bütünün en önemli parçasıdır.

Zihinsel engelli çocuklar bu yaklaşımlarından bir kaçına aynı anda ihtiyaç duyabilirler. Türkiye’de çocuklarına "zihinsel engel” teşhisi konulan aileleri birçok sorun beklemektedir. Bu sorunlardan en önemlisi çocuklarına nasıl bir rehabilitasyon yaklaşımı gerekliliği ve hangi merkezden bu yardımı sağlayacaklarıdır? Türkiye’de zihinsel engelli çocukların rehabilitasyon uygulamaları üniversitelere bağlı çocuk rehabilitasyon birimleri, devlet hastaneleri ve özel hastaneler bünyesindeki rehabilitasyon birimleri ve özel özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yürütülmektedir. Zihinsel engelli çocukların hastanelerin ilgili birimlerinde özellikle üniversite hastanelerinde yürütülen medikal tedavileri yanında (teşhis, medikal takip, ilaç tedavisi, ortopedik operasyon, diş bakımı vb) rehabilitasyon yaklaşımları da çok önemlidir. Rehabilitasyon ekibini belirlemek çoğu zaman ailelere kalmaktadır. Zihinsel engelli çocuğun rehabilitasyonun çok yönlü ve zor olduğu kadar uzun süren bir uğraş olduğu düşünülürse ailelere yol göstermenin önemi daha iyi anlaşılacaktır.

Bilinçli bir yaklaşım ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirmek mümkündür. Ailelerin rehabilitasyon yaklaşımlarına başlamakda geç kalmamaları gerekir. Çünkü 0-6 yaş dönemi (okul öncesi dönem) çok önemlidir. Rehabilitasyon yaklaşımlarının zihinsel engelli teşhisi konulur konulmaz başlaması gerekir. İlk 1 yaş öncesi erken rehabilitasyon programı daha kapsamlı olarak üniversiteye bağlı merkezlerden alınabilir. Erken rehabilitasyon uygulamalarında, aile eğitimi yanısıra çocuğun sorunlarını belirleyerek ileride gerekli olacak rehabilitasyon yaklaşımlarını saptamak çok önemlidir.

Gerek kamuya bağlı fizyoterapi- rehabilitasyon birimlerinde gerekse özel "özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri”nde zihinsel engelli çocuklarda rehabilitasyonun amacı;

  • Özel eğitim yaklaşımlarının uygulanması,
  • Gerekli çocuklar için konuşma terapisi, oral-motor rehabilitasyon programı uygulamak,
  • Kaynaştırma eğitimine ön hazırlıkların yapılması,
  • Aile eğitimi vermek ve zihinsel engelli çocuğun eğitimi konusunda aileye yol göstermek,
  • Zihinsel engelli çocuğun yaşayacağı mekanların düzenlemesini yapmak,
  • Çocuklarda görülebilecek hareket bozukluklarını en aza indirmek.,
  • Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığı sağlamak,
  • Yardımcı araç, gereç ve cihazları belirlemek ve bunların nasıl kullanılacağına ilişkin eğitim vermek,
  • Oluşabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarını önlemek, duruş bozukluklarının oluşmasını engellemek olarak sıralanabilir.
Rehabilitasyon Ekibi
Zihinsel engelli çocukların rehabilitasyonu bir ekip tarafından yürütülür.

Rehabilitasyon ekibinde şu uzmanlar yer alır; 
Hekim (pediatrist, pediatrik nörolog, çocuk psikiyatristi, ilgili diğer uzman hekimler)

  • Fizyoterapist, İş-Uğraşı Terapisti, İşitme-Konuşma Terapisti
  • Psikolog
  • Özel Eğitim Uzmanı
  • Çocuk Gelişim Uzmanı
  • Odyolog
  • Zihinsel Engelliler Öğretmeni
  • Sosyal Hizmet Uzmanı

Zihinsel engelli çocuklarda fizyoterapi ve rehabilitasyon, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti ve işitme-konuşma terapisti tarafından yürütülür. Zihinsel engelli çocuklarda fizyoterapi-rehabilitasyon yakalaşımlarının 1 yaşdan önce başlaması daha başarılı sonuçlar alınmasını sağlamaktadır. Fizyoterapi-rehabilitasyon programına erken dönemde başlanması çocukta günlük yaşam ve okul öncsi eğitime adaptasyon sağlanabilecek, normal motor gelişimin sağlanmasını kolaylaştıracak, fiziksel bozukluklar önlenebilecek ve çocuğun fonksiyonel olarak bağımsızlığı sağlanacaktır.

Fiziksel engeli de olan zihinsel engelli çocuklarda fizyoterapi- rehabilitasyon programı;

  • Egzersiz tedavisi (normal motor gelişimin sağlanması, normal refleks gelişiminin desteklenmesi, kas tonusunun düzenlenmesi, denge ve koordinasyon eğitimi vs)
  • Ev programı ve aile eğitimi,
  • El-göz koordinasyonunun sağlanması,
  • Uygun yardımcı araç gerecin belirlenmesi,
  • Cihaz uygulamaları ve kullanımın eğitimi,
  • İşitme-konuşma terapisi ve oral -motor fonkisyonların kazandırılması
  • Yemek yeme, giyinme ve oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin eğitimini içerir.

Tüm egzersiz uygulamaları deneyimli fizyoterapistler tarafından yapılmalıdır. Bilinmesi gereken en önemli şey zihinsel engelli çocuklarda rehabilitasyonunun çok uzun süren bir süreç olduğudur. Bebeğin büyümesiyle birlikte rehabilitasyon uygulamaları da devam eder.

Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar şunlardır;

  • Egzersizler aile tarafından öğrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir.
  • Egzersizler çok uzun ve sıkıcı olmamalıdır.
  • Oyun aktiviteleri ile birleştirilerek yaptırılmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocuklarda yetersiz olan iletişim kurma yeteneğini arttırmak için sesli ve renkli oyuncaklar ya da objeler kullanılmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocuğun kontrolü düzenli aralıklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, ihtiyaç duyulan uzmanlık alanlarındaki diğer hekimler, fizyoterapist, iş-meşguliyet terapisti, işitme-konuşma terapisti, özel eğitim uzmanı, çocuk gelişim uzmanı ve psikolog tarafından yapılmalıdır.
  • Normal çocuk gelişimi izlenerek, zihinsel engelli çocuğun bu gelişimi yakalaması için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak çocuğun sınırlılıkları iyi bilinmeli, normal bir çocukla kıyaslanmamalıdır.
  • Fakat çocukta gelişimi sağlayabilmek için de erken yaşlardan başlayarak dil ve sosyal gelişim üzerinde durulmalıdır.
  • Zihinsel engelli bebeklerin taşınması terapistin gösterdiği şekilde destekli ve çevre iletişimini sağlayacak şekilde yapılmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocuklarda değişik psikolojik bozukluklar oluşabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardım alınmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocukların evde sürekli bakıcılar ya da ebeveynlerle kalmaları doğru değildir. Normal çocuklarla da iletişim kurabileceği ortamlar yaratılmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocuklar da diğer çocuklar gibi ihtiyaçları olan çocuklardır ve çoğu zihinsel engelli çocuk diğer çocuklar gibi gelişebilir, çocuklar aşırı koruma altına alınmamalı ve yapabilecekleri aktivitelere fırsat tanınmalıdır.
  • Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor gelişim aşamaları terapistin uygun gördüğü zamanlarda başlatılmalıdır.
  • Çocuğun beslenmesi sırasında uygun oturma ortezleri (yardımcı cihazlar) ve destekli sandalye kullanılmalıdır.
  • Zihinsel engelli çocukta beslenme şekli ve tipi de değişecektir. Bu konuda bir diyetisyenden bilgi alınmalıdır. Beslenme sürece sıvı yiyeceklerden katı yiyeceklere doğru ilerlemeli, beslenme pozisyonları terapistten uygulamalı olarak öğrenilmelidir. Zihinsel engelli çocuk mümkün olduğunca uygun bir kaşık ile beslenmelidir.
  • Okul çağına gelen çocuklar fiziksel özürlerine rağmen özel bir eğitim kurumunda eğitime başlatılmalıdır.
  • Algılama problemi olan çocukların eğitimi için özel eğitim uzmanlarının yardımı şarttır.
  • Yürümeye başlayacak zihinsel engelli çocuklarda uygun ayakkabı ve gerekiyorsa yürüme yardımcılarının tipine karar verilmelidir.

Prof. Dr. Fzt. Mintaze Kerem Günel
Hacettepe Üniversitesi, Saglik Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, Ögretim Üyesi
Tel:03123051577/154

Bobath Terapistleri Bahçelievler 29.Sokak No:34/1 Çankaya/ANKARA T: +90 (312) F: +90 (312) - info@bobathterapistleri.org
İşbu sitenin tüm hakları saklıdır. Web sitesi içerisindeki dökümanlar ve resimler kaynak gösterilse dahi, izin alınmadan başka web sitelerine, ticari yayınlara aktarılamaz, kopyalanamaz. © 2013
Web Tasarım