Bobath Terapistleri

Serebral Palsili Çocuklarda Fizyoterapi Ve Rehabilitasyon Süreci

Serebral Palsi (SP) doğum öncesi, doğum sırasında ya da doğum sonrası herhangi bir nedenle beynin hasar görmesi sonucu oluşan hareket ve duruş bozukluğu olup bazen zihinsel problemlerle birlikte görülebilen bir rahatsızlıktır. SP’li çocuklar adale tonusunda bozukluk, duruş bozuklukları ve hareketlerde yetersizlik ile karşımıza çıkabilir. SP gelişimsel bir bozukluktur. Hareket etme yeteneğindeki bozukluğun yanında, duyu bozukluğu, gözde kayma, titreme gibi bozukluklar, zeka geriliği, davranış bozuklukları, öğrenme güçlükleri, konuşma bozuklukları ve ağız-diş problemleri de görülebilir.

SP'nin görülme sıklığı hakkında çok net bilgiler olmamakla birlikte, ABD'de ölçülen oranlar dünya geneli için bir kıyaslama olanağı verebilir; Amerika Serebral Paralizi Derneği'nin verilerine göre, ABD'de toplam nüfusun % 0.2'si (1000'de 2) SP'li. Buna göre ABD'de yaklaşık 1.000.000 SP'li var. Bu rakama her yıl 5000-7000 bebek ekleniyor. Ülkemizde ise bu konuda yeterli ve güvenilir bir istatistik olmamakla birlikte, toplam nüfus içerisindeki SP'li oranının %o 4.4 (1000'de 4) olduğu tahmin edilmektedir.

Türkiye'de oranların fazla olması; akraba evlilikleri, hamilelik döneminde geçirilen hastalıkların fazla olması ve bakım şartlarının yetersizliği, doğum şartlarının olumsuzluğu, bebek bakım hizmetlerinin yetersizliği, ilk çocukluk yıllarında bebeklerde bulaşıcı ve ateşli hastalıkların fazlalığı ve beslenme yetersizliği gibi nedenlere bağlanmaktadır.

Fizyoterapi -Rehabilitasyon yaklaşımları:
SP'li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaşamı güçleştirir. Bu nedenle problemlerin iyi bir şekilde tanımlanması çok önemlidir. Ancak bilimsel ve bilinçli yaklaşım SP'li çocuğun daha bağımsız bir yaşama kavuşmasını sağlayabilir. SP'li çocuğun klinik tablosu, SP'nin nedenine, beyinde var olan lezyonun şiddetine, şekline ve diğer komplikasyonların olup olmadığına bağlı olarak farklılık gösterir. Bu nedenle her çocuğun tedavi ve rehabilitasyon programı farklılıklar içerir. SP'li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onların topluma kazandırılması çok yönlü bir rehabilitasyon programıyla sağlanabilir. Ailenin eğitiminden, çocuğun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun hesaba katılmak ve rehabilitasyonun alanı içine dahil edilmek zorundadır.

Rehabilitasyon yaklaşımlarını; tibbi rehabilitasyon, fizyoterapi uygulamaları, özel eğitim uygulamaları, işitme-konuşma terapisi, el rehabilitasyonu, psikosoyal rehabilitasyon, mesleki rehabilitasyon başlıkları altında bölümlere ayırabiliriz.

Bu yaklaşımların hepsi bir bütündür ve hasta ve ailesi bu bütünün en önemli parçasıdır. SP’li çocuklar bu yaklaşımlarından birkaçına aynı anda ihtiyaç duyarlar.

Türkiye’de çocuklarına SP teşhisi konulan aileleri birçok sorun beklemektedir. Bu sorunların başında gelen sorun ise çocuklarına nasıl bir rehabilitasyon yaklaşımı gereklidir ve hangi merkezden bu yardımı almalıdırlar? Türkiye’de SP’li çocukların rehabilitasyon uygulamaları üniversitelere bağlı özel rehabilitasyon birimleri, devlet hastaneleri ve özel hastaneler bünyesindeki rehabilitasyon birimleri ve özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yürütülmektedir. Hastanelerin ilgili birimlerinde medikal tedavileri yapılan (Teşhis, medikal takip, ilaç tedavisi, operasyon, diş bakımı vb) SP’li çocukların rehabilitasyon yakalaşımlarını ve ekibini belirlemek genellikle ailelere kalmaktadır. SP’li çocuğun rehabilitasyonu çok yönlü olduğu kadar uzun süren bir uğraştır.

Ailelerin rehablitasyon yaklaşımlarına başlamakda geç kalmamaları gerekir. Çünkü 0-7 yaş dönemi (okul öncesi dönem) çok önemlidir. Rehabilitasyon yaklaşımlarının SP teşehisi konulur konulmaz başlaması gerekir. İlk 1 yaş öncesi erken rehabilitasyon programı daha sağlıklı olarak üniversiteye bağlı merkezlerden alınabilir. Erken rehabilitasyon uygulamalarının en önemli parçası aile eğitimi ve çocuğun sorunlarını belirleyerek ileride gerekli olacak rehabilitasyon yaklaşımlarını saptamaktır.

Çocuklarda görülen hareket bozukluklarını en aza indirmek. 
Oluşabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarını önlemek, duruş bozukluklarının oluşmasını engellemek 
Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığı sağlamak 
Yardımcı araç, gereç ve cihazları belirlemek 
Eğer SP tablosuna eşlik eden, görme, işitme, konuşma ve zeka problemleri varsa bunların en aza indirilmesini sağlamak 
Aile eğitimi vermek ve SP'li çocuğun eğitimi konusunda aileye yol göstermek 
SP'li çocuğun yaşayacağı mekanların düzenlemesine yapmak

Rehabilitasyon Ekibi:
Fizik ve tedavi ve rehabilitasyonun her alanında olduğu gibi, SP'li çocukların rehabilitasyonu da bir ekip tarafından yürütülür.
Bir SP rehabilitasyon ekibinde şu uzmanlar yer alır; 
Hekim (Pediatrik Nörolog, Ortopedist, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzmanı, Çocuk Psikiatristi, Beyin Cerrahı, Kulak Burun Boğaz Uzmanı ve ilgili diğer uzman hekimler-Hastalığın klinik yapısına göre bunlardan biri ya da bir kaçı) 
Fizyoterapist 
İş Uğraşı Terapisti (Ergoterapist)
İşitme-Konuşma Terapisti 
Psikolog 
Çocuk Gelişim Uzmanı 
Odyolog 
Özel Eğitim Uzmanı

SP'li çocuklarda yapılan bir çok araştırmaya göre SP tedavi ve rehabilitasyonunun 1 yaşından önceki dönemlerde başlaması daha başarılı sonuçlar alınmasını sağlamaktadır.

SP rehabilitasyonuna erken dönemde başlanması SP'li çocukta anormal kas tonusunun düzenlenmesi, normal motor gelişimin sağlanmasını kolaylaştıracak kas yapısındaki bozukluk nedeniyle oluşabilecek bozukluklar önlenebilecek ve çocuğun fonksiyonel olarak bağımsızlığı sağlanacaktır.

SP'de fizyoterapi- rehabilitasyon programı; 
Egzersiz uygulamaları (Baş ve gövde kontrolünün sağlanması, ellerini kullanabilmesinin desteklenmesi, yürüme bozukluklarının giderilmesi, gün içinde çocuğun bağımsız olmasını sağlayacak eğitim, kasların kuvvetlendirilmesi, oluşabilecek kas ve kemiklerle ilgili bozuklukların önlenmeye çalışılması vs)
Ev programı ve aile eğitimi ( Evde yapılacak uygun pozisyonlama, taşıma ve tutmanın öğretilmesi, yapılacak uygun aktivite ve egzersizlerin öğretilmesi, fonksiyonel bağımsızlık ve çocuğa fırsat verilemesi yönünde eğitim vs)
Uygun yardımcı araç gerecin belirlenmesi 
Oral-motor (yemek yeme, yutma problemlerinin terapisi)
Giyinme, yemek yeme, oyun aktiviteleri, ev dışında fiziksel bağımsızlığın sağlanabilmesi, okulda pozisyonlama, uygun tekerlekli sandalye yada taşıma aracı, oturma sisteminin belirlenmesi gibi eğitimleri içerir.

Tüm egzersiz uygulamaları deneyimli fizyoterapistler tarafından yapılmalıdır. Bilinmesi gereken en önemli şey SP tedavi ve rehabilitasyonunun çok uzun süren bir süreç olduğudur. Bebeğin büyümesiyle birlikte rehabilitasyon uygulamaları da devam eder. Rehabilitasyon çocuk bağımsız (ya da en az bağımlılıkla) yaşama yetisini kazanana kadar devam etmelidir.

Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar şunlardır; 
Egzersizler aile tarafından öğrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir. 
Egzersizler çok uzun ve sıkıcı olmamalıdır. 
Oyun aktiviteleri ile birleştirilerek yaptırılmalıdır. 
SP'li çocuklarda mental ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletişim kurma yeteneğini arttırmak için sesli ve renkli oyuncaklar ya da objeler kullanılmalıdır. 
SP'li çocuğun kontrolü düzenli aralıklarla, pediatrik nörolog, ihtiyaç duyulan uzmanlık alanlarındaki hekimler, fizyoterapist, ergoterapist, odyolog, çocuk gelişim uzmanı ve psikolog tarafından yapılmalıdır.

Normal çocuk gelişimi izlenerek, SP'li çocuğun bu gelişimi yakalaması için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak SP'li bir çocuğun sınırlılıkları iyi bilinmeli, normal bir çocukla kıyaslanmamalıdır.

SP'li çocukta gelişimi sağlayabilmek için de erken yaşlardan başlayarak dil ve sosyal gelişim üzerinde durulmalıdır. SP'li bebeklerin taşınması terapistin gösterdiği şekilde destekli ve çevre iletişimini sağlayacak şekilde yapılmalıdır. Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor gelişim aşamaları terapistin uygun gördüğü zamanlarda başlatılmalıdır.

SP'li çocuğun beslenmesi sırasında uygun oturma ortezleri (yardımcı cihazlar) ve destekli sandalye kullanılmalıdır. SP'li çocuğun etkilenme tipine göre beslenme şekli ve tipi de değişecektir. Bu konuda bir diyetisyenden bilgi alınmalıdır. Beslenme sürece sıvı yiyeceklerden katı yiyeceklere doğru ilerlemeli, beslenme pozisyonları terapistten uygulamalı olarak öğrenilmelidir. SP'li çocuk mümkün olduğunca uygun bir kaşık ile beslenmelidir. Okul çağına gelen çocuklar fiziksel özürlerine rağmen özel bir eğitim kurumunda eğitime başlatılmalıdır. Zeka problemi, algılama problemi olan çocukların eğitimi için özel eğitim uzmanlarının yardımı şarttır. Yürümeye başlayacak SP'li çocuklarda ayakkabı ve gerekiyorsa yürüme cihazının tipine karar vermek önemlidir.

SP'li çocuklarda değişik psikolojik bozukluklar oluşabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardım alınmalıdır.

SP'li çocukların evde sürekli bakıcılar ya da ebeveynlerle kalmaları doğru değildir. Normal çocuklarla da iletişim kurabileceği ortamlar yaratılmalıdır.

SP'li çocuklar da diğer çocuklar gibi bir çok ihtiyaçları olan çocuklardır. Ayrıca çoğu SP'li çocuk diğer çocuklar gibi gelişebilir. SP'li çocuklar aşırı koruma altına alınmamalı ve yapabilecekleri aktivitelere fırsat tanınmalıdır.

SP fiziksel bir özürdür. Az oranda zeka yetersizlikleri, görme, konuşma, işitme ve algı bozuklukları fiziksel özüre eşlik etse de ilerleyici değildir. Bilinçli bir yaklaşım ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirmek mümkündür.

Prof. Dr. Fzt. Mintaze KEREM GÜNEL
Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü Ögretim Üyesi
Tel:03123051577/154

Bobath Terapistleri Bahçelievler 29.Sokak No:34/1 Çankaya/ANKARA T: +90 (312) F: +90 (312) - info@bobathterapistleri.org
İşbu sitenin tüm hakları saklıdır. Web sitesi içerisindeki dökümanlar ve resimler kaynak gösterilse dahi, izin alınmadan başka web sitelerine, ticari yayınlara aktarılamaz, kopyalanamaz. © 2013
Web Tasarım